การใช้ PrEP ให้เหมาะกับชีวิต ตรวจอะไรและเลือกแบบไหนดี

การใช้ PrEP เพื่อป้องกันเอชไอวี ต้องเริ่มจากการตรวจเอชไอวีและเลือกแผนให้เข้ากับชีวิต ไม่ใช่เพียงซื้อยามากินเอง PrEP มีทั้งแบบรายวัน แบบ On-Demand สำหรับบางสถานการณ์ และแบบออกฤทธิ์นานในบางบริการ หากเกิดเหตุเสี่ยงไปแล้วและยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ควรประเมิน PEP แทน ^{[1] [2]}

การใช้ PrEP ช่วยอะไร และไม่ช่วยอะไร

PrEP เป็นยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเอชไอวี เมื่อใช้ตามแผนจะช่วยลดโอกาสรับเชื้อได้มาก แต่ไม่ใช่ยารักษาเอชไอวี ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม เริม หรือการตั้งครรภ์

PrEP เป็นทางเลือกของคนทุกเพศ ไม่จำเป็นต้องรอให้มี “ความเสี่ยงสูง” หรือติดป้ายตัวเอง หากอยากเพิ่มความมั่นใจ สามารถคุยกับเจ้าหน้าที่ได้โดยอธิบายรูปแบบเพศสัมพันธ์และสิ่งที่กังวลตามจริง

ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจอะไร

• ตรวจเอชไอวี และแจ้งวันเสี่ยงล่าสุด เพื่อเลือกชนิดการตรวจและแยกว่าควรใช้ PrEP หรือ PEP
• ตรวจไวรัสตับอักเสบบี เพราะยากินบางชนิดออกฤทธิ์ต่อไวรัสนี้ และการหยุดเองอาจกระทบตับ
• ตรวจการทำงานของไตเมื่อเกี่ยวข้อง เพื่อเลือกชนิดยาและแผนติดตาม
• แจ้งยา ฮอร์โมน สมุนไพร และอาหารเสริม รวมถึงการตั้งครรภ์หรือให้นมเมื่อเกี่ยวข้อง
• ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตามตำแหน่งสัมผัสและประวัติ ไม่ใช่ใช้การตรวจแบบเดียวกับทุกคน

หากอยากเตรียมตัวก่อนตรวจ อ่าน ตรวจเอชไอวีหลังเสี่ยงกี่วันและเลือกแบบไหนดี

เลือกวิธีใช้ PrEP แบบไหนดี

อย่าเลือกจากเพศหรือรูปลักษณ์อย่างเดียว ให้ดูตำแหน่งสัมผัส ความถี่ สุขภาพเดิม ชนิดยา และความสามารถในการทำตามแผน

ใช้ PrEP อย่างไรให้เข้ากับชีวิต

• ขอให้เจ้าหน้าที่เขียนวันเริ่ม วันหยุด และวิธีรับมือเมื่อลืมยาให้ชัด
• ผูกยากับกิจวัตรที่ทำอยู่แล้ว หรือตั้งเตือนโดยไม่เปิดเผยชื่อยาหากต้องการความเป็นส่วนตัว
• เตรียมยาก่อนเดินทางและเก็บตามฉลาก ไม่แบ่งยาให้ผู้อื่น
• ตรวจเอชไอวีและรับการติดตามตามนัด แม้ไม่มีอาการ
• เลือกใช้ถุงยาง การตรวจ STI และวัคซีนร่วมตามเป้าหมายของตน

อ่านภาพรวมการใช้ถุงยางร่วมกับ PrEP ได้ที่ PrEP ถุงยาง และการตรวจเอชไอวีช่วยกันอย่างไร

เมื่อลืมยา เริ่มไม่ทัน หรือมีเหตุเพิ่ม

อย่าเพิ่มขนาดหรือเดาวิธีกินชดเชย ติดต่อหน่วยบริการพร้อมบอกวิธี PrEP ที่ใช้ เวลารับยาครั้งล่าสุด และเวลาเกิดเหตุ หากเหตุเกิดไปแล้วโดยยังไม่มีการคุ้มครองและไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ประเมิน PEP โดยเร็วที่สุด ไม่ควรรอผลตรวจหรือวันนัดปกติ ^{[1] [2]}

ผลข้างเคียงแบบไหนควรขอคำแนะนำ

บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือท้องไม่สบายในช่วงแรก หากรบกวนชีวิตหรือไม่ดีขึ้น ให้ติดต่อคลินิก ไม่ควรหยุดยาเอง

ไปฉุกเฉินทันที หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นรุนแรง เป็นลม ตัวหรือตาเหลือง หรือปัสสาวะน้อยลงมาก

คำถามที่พบบ่อย

PrEP ต้องกินเวลาเดิมเป๊ะทุกวันไหม

การมีเวลาประจำช่วยให้ไม่ลืม แต่ถ้ากินช้าหรือลืม ให้ใช้คำแนะนำของสูตรที่ได้รับและโทรถามเมื่อไม่แน่ใจ ไม่ควรกินเพิ่มเอง

ผู้หญิงหรือผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดใช้ On-Demand ได้ไหม

แนวทางไทยปี 2568 เปิดให้พิจารณาได้ แต่แผนกินต่ออาจต่างจากสูตรสั้น 2-1-1 จึงต้องรับแผนเฉพาะจากหน่วยบริการ

หยุด PrEP ได้เมื่อไร

ขึ้นกับวิธีที่ใช้ ตำแหน่งสัมผัส ชนิดยา และไวรัสตับอักเสบบี คุยกับหน่วยบริการก่อนหยุดเพื่อไม่ให้เกิดช่องว่างในการป้องกันหรือกระทบตับ

สรุป

การใช้ PrEP ให้ปลอดภัยเริ่มจากตรวจเอชไอวี เลือกวิธีที่ทำได้จริง และติดตามตามนัด ไม่จำเป็นต้องจำสูตรจากบทความ หากลืมยา เริ่มไม่ทัน หรือมีเหตุเพิ่ม ให้ติดต่อหน่วยบริการ หากเสี่ยงไปแล้วไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ประเมิน PEP ทันที ^{[1] [2]}

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย ปี 2568
• องค์การอนามัยโลก: ทางเลือก PrEP

ปรับปรุงเนื้อหา: 9 ตุลาคม 2569