PrEP On-Demand คือการใช้ PrEP ตามช่วงเวลาที่วางแผนไว้ แทนการใช้ทุกวัน แต่ไม่ได้หมายความว่าสามารถนำ PrEP ชนิดใดก็ได้มาใช้ตามสูตรเดียวกัน การเลือกต้องดูชนิดยา ลักษณะการสัมผัส สุขภาพ และแนวทางปัจจุบันร่วมกับผู้ให้บริการ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคลจากผู้ให้บริการ PrEP
PrEP On-Demand เหมาะกับสถานการณ์แบบไหน
- สามารถวางแผนกิจกรรมทางเพศล่วงหน้าได้
- มีช่วงที่ต้องการการป้องกันเป็นครั้งคราว
- สามารถทำตามตารางหลายช่วงเวลาได้อย่างครบถ้วน
- ชนิดยาและลักษณะการสัมผัสตรงกับทางเลือกที่แนวทางปัจจุบันรองรับ
ไม่ควรตัดสินจากเพศหรือรสนิยมเพียงอย่างเดียว แนวทางไทยปี 2568 มีทางเลือกต่างจากข้อมูลเก่าบางชิ้น ผู้ให้บริการจึงต้องดูชื่อยาและรายละเอียดการสัมผัสก่อนแนะนำ
ทำไมไม่ควรจำสูตรจากอินเทอร์เน็ต
ตาราง On-Demand ที่เผยแพร่ทั่วไปอาจใช้กับยาบางชนิดเท่านั้น การใช้ผิดชนิด ผิดเวลา หรือเริ่มช้าเกินไปอาจทำให้การป้องกันไม่เพียงพอ นอกจากนี้แผนเมื่อมีเพศสัมพันธ์ต่อเนื่อง ลืมยา หรืออยากเปลี่ยนเป็น Daily ต้องพิจารณาจากเหตุการณ์จริง
ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด เปลี่ยน แบ่ง หรือปรับยาเอง และไม่ควรนำยาที่เหลือหรือยาของผู้อื่นมาใช้ หากสนใจ On-Demand ให้นำชื่อหรือซองยาที่ได้รับไปคุยกับคลินิก
ก่อนใช้ PrEP On-Demand ต้องตรวจอะไร
- ตรวจ HIV และแจ้งวันที่เสี่ยงล่าสุด
- แจ้งโรคประจำตัว ยา อาหารเสริม ประวัติแพ้ยา และการตั้งครรภ์
- ตรวจสุขภาพตามชนิด PrEP ที่กำลังพิจารณา
- ถามวิธีเริ่ม ลืมยา เปลี่ยนแผน หยุดยา และวันตรวจติดตาม
หากเพิ่งมีเหตุเสี่ยงไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ไปประเมิน PEP ทันที เพราะ On-Demand PrEP ไม่ใช่วิธีแก้เหตุที่เกิดไปแล้ว
PrEP On-Demand ต่างจาก PEP อย่างไร
| เรื่อง | PrEP On-Demand | PEP |
|---|---|---|
| ช่วงเวลา | วางแผนก่อนมีโอกาสสัมผัส HIV | ใช้หลังเกิดเหตุ |
| ความเร่งด่วน | ต้องเริ่มตามแผนของยาที่ได้รับ | ต้องเริ่มเร็วที่สุดและไม่เกิน 72 ชั่วโมง |
| การประเมิน | ตรวจ HIV และเลือกชนิดยา/แผนก่อนใช้ | ประเมินเหตุฉุกเฉินและตรวจตั้งต้นโดยไม่รอจนพ้นเวลา |
ใช้ On-Demand แล้วยังต้องใช้ถุงยางไหม
PrEP ช่วยป้องกัน HIV แต่ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม หรือการตั้งครรภ์ ถุงยางและสารหล่อลื่นยังช่วยลดความเสี่ยงเหล่านี้ อ่านเพิ่มเติมเรื่อง โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และ PrEP กับถุงยาง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PrEP On-Demand
ใช้ PrEP ที่มีอยู่ตามสูตร On-Demand ได้เลยไหม
ไม่ได้ ยาทุกชนิดไม่ได้ใช้สูตรเดียวกัน ควรให้คลินิกตรวจชื่อยาและประเมินก่อน
ลืมช่วงเวลาหนึ่งควรเพิ่มยาเองไหม
ไม่ควรเพิ่มหรือแก้ตารางเอง ให้ติดต่อคลินิกพร้อมแจ้งเวลาที่ใช้ยาล่าสุดและเวลาที่มีเพศสัมพันธ์ เพื่อประเมินการป้องกันและ PEP หากจำเป็น
เปลี่ยนระหว่าง Daily กับ On-Demand เองได้ไหม
ไม่ควร เพราะช่วงเริ่มและหยุดต่างกันตามแผน ควรวางแผนเปลี่ยนกับผู้ให้บริการเพื่อไม่ให้เกิดช่วงที่การป้องกันไม่พอ
ต้องตรวจติดตามแม้ใช้ยาไม่ทุกวันไหม
ต้องตรวจ HIV และสุขภาพตามนัด รวมถึงตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเสี่ยง
สรุป
PrEP On-Demand เป็นทางเลือกก่อนสัมผัสสำหรับบางแผนและบางชนิดยา ไม่ควรคัดลอกสูตรจากอินเทอร์เน็ตหรือตัดสินจากเพศเพียงอย่างเดียว ตรวจ HIV และวางแผนกับคลินิกก่อนใช้ หากเหตุเกิดแล้วไม่เกิน 72 ชั่วโมงให้ถามเรื่อง PEP ทันที