การใช้ PrEP ให้เหมาะกับชีวิต ตรวจอะไรและเลือกแบบไหนดี

การใช้ PrEP เพื่อป้องกันเอชไอวี ต้องเริ่มจากการตรวจเอชไอวีและเลือกแผนให้เข้ากับชีวิต ไม่ใช่เพียงซื้อยามากินเอง PrEP มีทั้งแบบรายวัน แบบ On-Demand สำหรับบางสถานการณ์ และแบบออกฤทธิ์นานในบางบริการ หากเกิดเหตุเสี่ยงไปแล้วและยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ควรประเมิน PEP แทน

การใช้ PrEP ช่วยอะไร และไม่ช่วยอะไร

PrEP เป็นยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเอชไอวี เมื่อใช้ตามแผนจะช่วยลดโอกาสรับเชื้อได้มาก แต่ไม่ใช่ยารักษาเอชไอวี ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม เริม หรือการตั้งครรภ์

PrEP เป็นทางเลือกของคนทุกเพศ ไม่จำเป็นต้องรอให้มี “ความเสี่ยงสูง” หรือติดป้ายตัวเอง หากอยากเพิ่มความมั่นใจ สามารถคุยกับเจ้าหน้าที่ได้โดยอธิบายรูปแบบเพศสัมพันธ์และสิ่งที่กังวลตามจริง

ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจอะไร

• ตรวจเอชไอวี และแจ้งวันเสี่ยงล่าสุด เพื่อเลือกชนิดการตรวจและแยกว่าควรใช้ PrEP หรือ PEP
• ตรวจไวรัสตับอักเสบบี เพราะยากินบางชนิดออกฤทธิ์ต่อไวรัสนี้ และการหยุดเองอาจกระทบตับ
• ตรวจการทำงานของไตเมื่อเกี่ยวข้อง เพื่อเลือกชนิดยาและแผนติดตาม
• แจ้งยา ฮอร์โมน สมุนไพร และอาหารเสริม รวมถึงการตั้งครรภ์หรือให้นมเมื่อเกี่ยวข้อง
• ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตามตำแหน่งสัมผัสและประวัติ ไม่ใช่ใช้การตรวจแบบเดียวกับทุกคน

หากอยากเตรียมตัวก่อนตรวจ อ่าน ตรวจเอชไอวีหลังเสี่ยงกี่วันและเลือกแบบไหนดี

เลือกวิธีใช้ PrEP แบบไหนดี

อย่าเลือกจากเพศหรือรูปลักษณ์อย่างเดียว ให้ดูตำแหน่งสัมผัส ความถี่ สุขภาพเดิม ชนิดยา และความสามารถในการทำตามแผน

ใช้ PrEP อย่างไรให้เข้ากับชีวิต

• ขอให้เจ้าหน้าที่เขียนวันเริ่ม วันหยุด และวิธีรับมือเมื่อลืมยาให้ชัด
• ผูกยากับกิจวัตรที่ทำอยู่แล้ว หรือตั้งเตือนโดยไม่เปิดเผยชื่อยาหากต้องการความเป็นส่วนตัว
• เตรียมยาก่อนเดินทางและเก็บตามฉลาก ไม่แบ่งยาให้ผู้อื่น
• ตรวจเอชไอวีและรับการติดตามตามนัด แม้ไม่มีอาการ
• เลือกใช้ถุงยาง การตรวจ STI และวัคซีนร่วมตามเป้าหมายของตน

อ่านภาพรวมการใช้ถุงยางร่วมกับ PrEP ได้ที่ PrEP ถุงยาง และการตรวจเอชไอวีช่วยกันอย่างไร

เมื่อลืมยา เริ่มไม่ทัน หรือมีเหตุเพิ่ม

อย่าเพิ่มขนาดหรือเดาวิธีกินชดเชย ติดต่อหน่วยบริการพร้อมบอกวิธี PrEP ที่ใช้ เวลารับยาครั้งล่าสุด และเวลาเกิดเหตุ หากเหตุเกิดไปแล้วโดยยังไม่มีการคุ้มครองและไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ประเมิน PEP โดยเร็วที่สุด ไม่ควรรอผลตรวจหรือวันนัดปกติ

ผลข้างเคียงแบบไหนควรขอคำแนะนำ

บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือท้องไม่สบายในช่วงแรก หากรบกวนชีวิตหรือไม่ดีขึ้น ให้ติดต่อคลินิก ไม่ควรหยุดยาเอง

ไปฉุกเฉินทันที หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นรุนแรง เป็นลม ตัวหรือตาเหลือง หรือปัสสาวะน้อยลงมาก

คำถามที่พบบ่อย

PrEP ต้องกินเวลาเดิมเป๊ะทุกวันไหม

การมีเวลาประจำช่วยให้ไม่ลืม แต่ถ้ากินช้าหรือลืม ให้ใช้คำแนะนำของสูตรที่ได้รับและโทรถามเมื่อไม่แน่ใจ ไม่ควรกินเพิ่มเอง

ผู้หญิงหรือผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดใช้ On-Demand ได้ไหม

แนวทางไทยปี 2568 เปิดให้พิจารณาได้ แต่แผนกินต่ออาจต่างจากสูตรสั้น 2-1-1 จึงต้องรับแผนเฉพาะจากหน่วยบริการ

หยุด PrEP ได้เมื่อไร

ขึ้นกับวิธีที่ใช้ ตำแหน่งสัมผัส ชนิดยา และไวรัสตับอักเสบบี คุยกับหน่วยบริการก่อนหยุดเพื่อไม่ให้เกิดช่องว่างในการป้องกันหรือกระทบตับ

สรุป

การใช้ PrEP ให้ปลอดภัยเริ่มจากตรวจเอชไอวี เลือกวิธีที่ทำได้จริง และติดตามตามนัด ไม่จำเป็นต้องจำสูตรจากบทความ หากลืมยา เริ่มไม่ทัน หรือมีเหตุเพิ่ม ให้ติดต่อหน่วยบริการ หากเสี่ยงไปแล้วไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ประเมิน PEP ทันที

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย ปี 2568
• องค์การอนามัยโลก: ทางเลือก PrEP

ปรับปรุงเนื้อหา: 9 ตุลาคม 2569